МЭДЭЭ, МЭДЭЭЛЭЛ

УЯНГА ХИЙЦИЙН ГЭР УРЛАЛ

УЯНГА ХИЙЦИЙН ГЭР УРЛАЛ

Монгол гэрийн мод, тавилгын загварын брэнд нь Уянга хийцийн гэр хийц гэж үздэг. Өвөрхангай аймгийн Уянга сумд ийм бүтээгдэхүүн урладаг болохоор төрөлх газрынхаа нэрээр алдаршжээ. Энэ сумын урчууд айл гэрийн модон эдлэлийг өнгө хослуулан хээлж будах явдал эртний уламжлалтай юм. Энэ талаар Оросын эрдэмтэн П.К.Козлов 1923-1926 онд Халх нутгаар аялан Сайн ноёны хүрээ /одоогийн Уянга сумын төв/ орж үзсэн тухай тэмдэглэлдээ, энэ нутагт гэр орны зарим модон тавилгууд ялангуяа бурханы ширээг улаанаар будаж алтан өнгөөр хээлдэг болохыг олонтой дурдсан байдаг гэнэ. Уянга хийцийн бүтээгдэхүүний чанар чансаа төдийгүй, түүнийг гоёсон үндэсний хээ угалзны нарийн зохицол, өнгө дагнаас нь ижил төрлийнхөөсөө гойд ялгардаг. Энэ нь тухайн үйлдвэрлэлийг үүсгэн бий болгосон хүмүүстэй холбоотой аж. Түүх сөхвөл 1938 оны наймдугаар сард Өвөрхангай аймгийн намын хорооноос шийдвэр гарч үйлдвэрлэл эрхлэх артель есийг байгуулжээ. Эдгээр нь тухайн үеийн суурин газар болох хүрээ, хийдийн дэргэд бий болсон байна. Түүний нэг нь Сайн ноёны хүрээ, одоогийн Уянга сумын модны артель юм. 1937 оны их хэлмэгдүүлэлтээр хүрээ хийдийг улсын мэдэлд авч хуваргууд хар болж малчин, ажилчин болж байсан үе. Энэ артельд Уянгын хүрээнд лам байсан хүмүүсийг ажиллуулжээ. Артелийн ажилчин лам нарын зарим нь урьд бурхан шүтээний зураг зурдаг байсан тул гэрийн мод будахад шинэчлэл авчирч, бурханы зургийн өнгө будгийн гоёмсог зохицол “Уянга хийц”-д шингэсэн байна. Гэрийн доторх тавилгын хээ хуар эхэн үедээ дөрвөн хүчтэн, алхан хээ зэрэг бэлгэдлийн хээ, зургаас бүтдэг байсан бол хожим шинэчлэгдэн хээн хүрээнд байгалийн зураг тухайлбал Найман нуур болон ан амьтан, буга зэргийг зохиомжлон зурж эхлэжээ. Гэрийн модны гоёлыг улаан улаавтар өнгийн дэвсгэр дээр түмэн наст, хатан сүйх, ланз, үүлэн, эвэр, өлзий давхар хошой хээнүүдийг өнгө тохируулан тавьж буддаг. Энэ нь гэрийг гэрэл гэгээ татсан мэт санагдуулна. Хээ будгийн зэрэгцээ уг гэрийн модыг маш чанартай хийдэг байна. Уянга хийцийн чанарыг улам сайжруулж өргөн хэрэглэдэг болгоход лам нараас гадна 1947-1955 онуудад артелийн даргаар ажиллаж байсан Пэлхүүгийн Цэдэндорж гэдэг хүн их үүрэг гүйцэтгэсэн гэж нутгийнхан дурсцгаадаг. Тэр үед орон сууцны барилга бараг үгүй байсан тул аймгийн намын хороо, Гүйцэтгэх захиргаадын дарга нарын гэр, улсын морин өртөөний сууц, сонгуулийн байр, дараа нь цэргийн дарга нарын сууцанд Уянга гэрийн модыг захиалан хийлгэж улс нийтээр Уянга хийцний гэрийг сайн мэдэх болсон.

Хуваалцах:

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

“НҮҮДЭЛЧИН” ДЭЛХИЙН СОЁЛЫН ФЕСТИВАЛЬ

“Нүүдэлчин” Дэлхийн соёлын фестивалийн удирдамж, гарын авлагыг эндээс татна уу