МЭДЭЭ, МЭДЭЭЛЭЛ

УЛААН ИДЭЭ БОЛОВСРУУЛАХ АРГА

УЛААН ИДЭЭ БОЛОВСРУУЛАХ АРГА

Монголчууд:

Махнаас илүү хоол үгүй

Мааниас илүү ном үгүй

гэж ярьдаг боловч дөрвөн цагийн эргэлтэд үргэлж мах идэж байсангүй. Хүйтэн сэрүүний улиралд голлон хэрэглэдэг байсан бөгөөд хонь, үхэр, адууны махыг халуун чанартай, тэмээ, ямааны махыг хүйтэн чанартай хэмээн үздэг. Мах буюу улаан идээ боловсруулах олон арга байдаг бөгөөд хамгийн түгээмэл нь бүхлээр нь чанаж идэх. Чанасан махаа модон тэвш, зэс, гуулин царанд гаргахад гэрийн эзэн хүн бүрт хувь өгнө. Ингэхдээ эрэгтэй, эмэгтэй, хүүхдийн идэх мах, мөч ялгаатай байдаг. Тухайлбал, Монгол даяар цээж махыг эрэгтэйн, бөгс махыг эмэгтэйчүүдийн хувь хэмээн үзэхээс гадна “нагацын дэргэд дал барьдаггүй”, хүүхдэд голчлон булчин мах өгч яс шүдийг нь бэхжүүлэхийг зорьдог боловч “нусгай болно” хэмээн чөмөг идэхийг хориглодог нь чөмгөнд дааврын зүйл агуулагддаг болохыг шинжлэх ухаанаар баталсан гэх мэт цээр ёс байдаг. Мөн Баядад үхэр, адууны өндөр хавиргыг голоор нь хугалаад сээр, хошного, умс китай зэргийг тусгайлан хөлдөөж, хүндтэй зочин тэргүүтэнд “сээр хавс” чанаж өгдөг. Үүнээс гадна мах шарах, борцлох, шуузлах, боодог, хорхог хийх зэргээр хүнсэндээ хэрэглэдэг.

Шуузлах: Анчид болон аянчидын хүнсэнд зориулж махыг гурилтай багсрах, шүүсэнд нь давслах арга юм.

Боодог: Тарвага болон ямааг толгой хүзүү талаас нь арьсыг нь эсгэхгүй, яс шулж нугалж аваад галд улайсгасан чулуу, махтай яс, давс, сонгино зэргээ хийж амыг нь сайн боож ил гал дээр үсийг нь хуйхлан болгоно. Хорхог: Махаа хэсэг хэсгээр жиргэн хуваагаад устай саванд хэсэг мах, сонгино, ногоо хийж дээрээс нь улайсгасан чулуу, дахин мах ногоогоо хийж чулуугаа хийх зэргээр хийгээд уур гаргахгүйгээр сайн таглан гал дээр тавьж болгодог.

Хуваалцах:

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

“НҮҮДЭЛЧИН” ДЭЛХИЙН СОЁЛЫН ФЕСТИВАЛЬ

“Нүүдэлчин” Дэлхийн соёлын фестивалийн удирдамж, гарын авлагыг эндээс татна уу